Pesten binnen het gezin

Het komt vaker voor dan we denken

Pesten binnen het gezin komt meer voor dan we zouden willen geloven. Als leiderschap niet op natuurlijke wijze tot stand komt bijvoorbeeld door wijsheid, rechtvaardigheid en een evenwichtig karakter (vroeger was ook kracht een belangrijk criterium, vergelijk onze primaten) kunnen mensen proberen macht te verkrijgen door anderen te pesten. Ook binnen het gezin komt dit helaas voor: gezinsleden die hun positie proberen te verbeteren ten koste van een of meer andere gezinsleden.

Pesten is vaak behoefte aan macht

Pesten wordt dus in feite veroorzaakt door onmacht of behoefte aan macht. Vaak begint dit bij ouders die zelf beschadigd zijn of gepest in hun jeugd. Zij zullen vanuit onzekerheid en behoefte aan macht binnen het gezin proberen om de anderen, meer kwetsbaren, te overheersen. Het kind wat juist bescherming en bevestiging nodig heeft zal het makkelijkste en eerste doelwit kunnen zijn. Andere kinderen zullen dit pestgedrag kopiëren thuis en op school. Het gepeste kind zal het zwarte schaap worden binnen die groepen. Zijn of haar reacties op pesten zullen vaak alleen maar leiden tot meer pesten. Er is meestal niet aan te ontkomen tenzij zo’n kind over andere krachten beschikt, bijvoorbeeld van fysieke aard waardoor pesten van zo’n kind tot gevaarlijke situaties kan leiden voor de pester.

Gevolgen pesten zijn groot

Een pestkop die echter tegelijkertijd slimmer en sterker is zal een groot probleem voor zijn omgeving vormen. Een ouder of oudere broer of zuster heeft zo’n positie binnen het gezin. Misbruik van die positie door te gaan pesten komt daarom dus ook vaak voor, helaas vaker dan we denken, ook binnen zogenaamd betere milieus. Hier zal het pestgedrag subtielere vormen aannemen en meer van psychische aard zijn. Kleineren, uitlachen, negeren en bijvoorbeeld bevelen zijn herkenbare vormen daarvan. Anderen gezinsleden zullen vaak meedoen aan dergelijk gedrag uit angst om zelf zo behandeld te worden of om in de gunst te komen van de pestkop. Het heeft geen zin en werkt zelfs averechts als het slachtoffer de pestkop wijst op diens gedrag. Voor het slachtoffer blijft er vaak niet veel anders over om maar zo snel mogelijk uit huis te gaan en contacten met dergelijke familieleden tot een minimum te beperken of zelfs geheel te verbreken. De gevolgen van het pesten zal een dergelijk slachtoffer echter vaak zijn of haar hele leven met zich mee dragen.

Pesten is besmettelijk

Pesten is dus helaas besmettelijk en heeft vaak schadelijke en langdurende consequenties. Het tegengif voor pesten is het ontmaskeren van de pester, het bespreekbaar en herkenbaar ervan maken en er zo snel mogelijk tegen op te treden. Binnen gezinnen zal dit echter vaak zeer moeilijk of zelfs onmogelijk zijn omdat dergelijk gedrag binnen het gezin getolereerd wordt en voor de buitenwereld vaak niet zichtbaar is.

Hoe herken je pesten

Je herkent min of meer subtiele vormen van pestgedrag binnen het gezin als een of meerdere gezinsleden regelmatig het volgende gedrag vertonen:

  • uitlachen
  • buitensluiten
  • negeren
  • manipuleren
  • beschuldigen
  • benadelen
  • bedriegen
  • vergeten (met verjaardagen bijv.)
  • te kijk zetten
  • van je profiteren (je auto, je geld, je neiging het iedereen naar de zin te maken etc.)
  • voor zich laten opdraaien
  • zich laten bedienen
  • een karikatuur van je maken
  • zeggen dat je je aanstelt (als je hun wijst op bovenstaand gedrag)
  • etc.

Pesten binnen gezinnen vertoont dus veel overeenkomsten met pesten in bijv. onderwijs- of arbeidsgerelateerde context. Het is echter veel minder zichtbaar en ontsnappen eraan is veel moeilijker.

maart 2018, Martijn Prent, psycholoog en relatietherapeut

4 reacties

  1. amy grace op 18 oktober 2018 om 20:47

    1 van de ouders heeft een persoonlijkheid stoornis.Daarom is er een zwart schaap nodig om al de narigheid op zich te nemen.De rest van de kinderen zijn geprogrammeerd/gehersendspoeld om het zwarte schaap te pesten/negeren of om te haten! Zelfbescherming is om kontakt te verbreken! Want dit ” vergiftigd” gedrag gaat nooit veranderen. Als je niet op tijd wakker wordt kies jezelf ook voor zo’n partner in het leven!!! Stop en geef het gedrag niet Door aan de volgende generatie.

    • Martijn Prent op 19 oktober 2018 om 07:30

      Dank voor je bericht.

      Het is inderdaad belangrijk dat dergelijk gedrag niet gekopieerd wordt en doorgegeven aan de volgende generaties. Dit geldt voor alle vormen van mishandeling binnen of buiten het gezin. Helaas wordt het vaak niet herkend en zodoende onbewust voortgezet. Wij mensen zijn vaak nog steeds primitieve wezens met gedrag dat door primaire emoties wordt gestuurd met alle gevolgen vandien

      • Heidi Roelofs-Jacobs op 13 februari 2022 om 18:04

        Ik krijg de koude rillingen van dit artikel. Het lijkt wel een kopie van wat mij overkomt.
        Mijn vader is in 1999 overleden. Hij had het net voor zijn overlijden door hoe verknipt mijn oudste zus in elkaar zat.
        Mijn moeder heeft een vervelende jeugd gehad met veel competitie en ruzies tussen haar en haar broers en zussen. Dit schema heeft zij gekopieerd in ons gezin. Mijn moeder heeft haar favorieten en ook de kleinkinderen van deze 2 zussen zijn favoriet. Ze heeft hen nooit gecorrigeerd. Ongeveer 2 jaar geleden heeft ze mijn zussen een notariële volmacht gegeven, zonder mij daarvan in kennis te stellen. Gevolg is dat mij niet geïnformeerd wordt als mijn moeder slecht ligt, niet als ze verhuisd, niet als haar huis te koop gezet wordt en niet als haar huis leeggehaald wordt. Ik ben op alle vlakken geïsoleerd. Wil ik bij mijn moeder op bezoek, moet ik mijn zwager appen of ik alsjeblieft langs mag komen. Mijn zussen hebben mijn telefoonnummer geblokkeerd. Als ik meer inhoudelijk vragen aan mijn zwager waarom ik niet geïnformeerd word, word er niet gereageerd. Als ik mijn moeder hiermee confronteer, doet zij er niets mee. Ik heb het idee dat ze er ook niet eerlijk over is. Dat wanneer mijn zussen bij haar komen er een ander verhaal komt.
        Ik ga er kapot aan en ik weet dat mijn oudste zussen hiervan genieten.

        • Martijn Prent op 14 februari 2022 om 18:27

          Vervelend dat je al zo lang in deze situatie zit en er ook niet uit dreigt te komen. Helaas komt het maar al te vaak voor dat ouders in gelijksoortige situaties zijn opgegroeid en dit in de behandeling van hun eigen kinderen herhalen. Zij hebben het niet door en doen gewoon hetzelfde als hen is overkomen. Mishandeling leidt zo tot mishandeling. Ook op emotioneel gebied. Het is spijtig dat veel mensen te weinig zelfinzicht en bewust-zijn hebben om dergelijke patronen te doorbreken. En dat er opnieuw slachtoffers vallen. Er is nog zo veel werk voor psychologen wat dat betreft maar mensen moeten wel beseffen dat ze hulp nodig hebben.

Laat een reactie achter